Matrassen in de strijd tegen decubitus
Prinsen en prinsessen die niet op erwten liggen
Decubitus of ook wel 'doorliggen' is een van de grote gezondheidsrisico's in de langdurende zorg. Doorliggen wordt ook wel het 'spook van de zorg' genoemd.
Je weet als ergocoach als geen ander dat veel van houding veranderen en, als de cliënt dat zelf niet meer kan, het geven van regelmatige wisselligging een belangrijke maatregel is. Ook in de nieuwe richtlijnen wordt dat weer prominent genoemd. Daar kan geen goed matras tegenop!
Decubitus kan daarom leiden tot veel extra werkdruk en ook fysieke belasting: de intensieve wondverzorging en het vele wisselligging geven kan fors ingrijpen. Voor de cliënt is decubitus natuurlijk zeer ongewenst en vaak erg pijnlijk.
Voorkomen is van groot belang. Maar als dat niet (meer) voldoende helpt kun je de risico's beperken door behalve wisselligging ook speciale matrassen te gebruiken. Er is een enorm woud aan soorten matrassen op de markt. Van zeer simpel tot zeer complexe hightech matrassen. Elke soort heeft tot op zekere hoogte zijn eigen indicatiegebied. Van belang is wel dat de meer complexe hightech matrassen niet altijd ook de beste zijn. Soms voldoen de eenvoudige versies zelfs het beste. Onlangs kwam er nieuw onderzoek uit dat dat bevestigt.
Grofweg kun je de matrassen in twee soorten verdelen: statische en dynamische.
Statisch wil zeggen dat er geen beweging door het matras zelf veroorzaakt wordt om de druk te verspreiden en te verdelen. Dynamische matrassen doen dat wel: bijvoorbeeld door afwisselend delen of banen te vullen (lucht, water etc.) of juist leeg te laten lopen met een pomp of motortje. Statische matrassen zijn vaak veel goedkoper dan de dure dynamische systemen. Onlangs werd in Nederlands wetenschappelijk onderzoek (Van Leen et al., 2010) vastgesteld dat het gebruik van eenvoudige statische luchtmatrasjes die je bovenop een gewoon of speciaal matras (traagschuim bijv.) legt, heel zinvol zijn. Deze oplegmatrasjes bleken een veel beter effect te hebben dan alleen een traagschuimmatras en ook het herstel van decubitus verliep goed en beduidend beter dan bij de traagschuimmatrassen.
De onderzoekers hebben zelfs geprobeerd om met minder wisselligging te werken als de oplegmatrasjes werden geprobeerd. Ook dat hielp beter dan de traagschuimversie. Maar dit is natuurlijk niet iets om zomaar in je eigen instelling toe te passen: wisselligging blijft van groot belang en meer onderzoek is nodig. De onderzoekers vinden het wel heel opvallend en zij hebben in hun verpleeghuis besloten om zodra er sprake is van niet wegdrukbare roodheid meteen te beginnen met deze simpele oplegmatrasjes met lucht.
Leen, M. van, et al., Pressure relief, cold foam or static air, Journal of Tissueviability, 2010. 10.1016/j.jtv.2010.04.001